Reacties op de brand in de Notre-Dame

notre dame parijs brand schade

Kerkmagazine vroeg diverse deskundigen uit kerkelijk Nederland om een reactie op de brand in de Notre-Dame van Parijs.
De geïnterviewde personen zijn dr. Anique de Kruijf, afdelingshoofd Erfgoed in Kerken en Kloosters; Mgr. Dr. Gerard de Korte, bisschop Bisdom ’s-Hertogenbosch; Jan Roest, directeur Van Hoogevest Architecten (gespecialiseerd in restauraties van kerkgebouwen) en Drs. Alphons van der Voorn, algemeen directeur Donatus Verzekeringen. 

Wat ging er door u heen bij het zien van de brandende Notre-Dame?
Anique de Kruijf schoot van alles tegelijk door het hoofd bij het zien van de televisiebeelden: “Van ‘O nee, waarom nu precies die kerk’ tot ‘wat zullen wereldwijd veel mensen hier intens verdrietig over zijn’. Ook hoopte ik dat de brand alsjeblieft alleen boven zou blijven zodat het interieur zo min mogelijk schade oploopt.”
Toen Jan Roest om 19.15 uur de eerste beelden zag besefte hij dat dit een ramp is met enorme impact voor kerk en maatschappij. “Mijn eerste gedachte was: die gaat helemaal in de hens!” Als kenner van architectuur van monumentale kerkgebouwen weet hij hoe kwetsbaar houten constructies zijn bij een brand. “Als die eenmaal branden, is er vaak geen redden meer aan, ook door de grote hoogtes en omvang van het bouwwerk.”
De vraag of het Europese christendom of zelfs de Franse katholieken hiermee in het hart geraakt zijn, vindt bisschop De Korte te ver gaan. “Natuurlijk is de Notre Dame een symbool van katholiek Frankrijk en de kerstening van Europa. Maar theologisch moeten wij ook kunnen relativeren. De indrukwekkende Tempel van Jeruzalem kan worden afgebroken en in drie dagen zal Jezus hem doen herrijzen. Met andere woorden: Christenen concentreren zich niet meer op een gebouw, hoe mooi ook. Maar op de levende Christus.”
Alphons van der Voorn: “Verschrikkelijk dat een van de belangrijkste iconen In Europa op religieus en cultureel gebied dit overkomt. Wat een verdriet en emoties. Ook nu zie je weer hoeveel impact zo’n enorme schade aan een kerkgebouw heeft. Impact op de mensen die er regelmatig hun geloof belijden en de vrijwilligers die er direct mee te maken krijgen. Maar ook doet zo’n brand veel met de gehele gemeenschap. Het vertrouwde beeld en een stuk historie gaan verloren.”

Waarom heeft deze brand zo’n grote internationale impact? Zelfs in eigen land waren recente grote kerkbranden niet meer dan een item van 20 seconden in het Journaal.
Allen wijzen op de historische betekenis en de grote bekendheid van de Notre-Dame bij toeristen en pelgrims. Ook veel Nederlanders bezoeken de kerk. Bisschop De Korte: “Voor gelovigen is een prachtig Godshuis ernstig beschadigd. Voor veel anderen een topvoorbeeld van cultureel erfgoed. Onwillekeurig denken veel mensen aan hun eigen kerkgebouw. Ikzelf heel bijzonder aan de Sint Jan in ’s-Hertogenbosch. Een brand in mijn kathedraal zou veel inwoners van de stad, katholieken én anderen, diep raken en intens verdrietig maken.”
Jan Roest geeft aan: “Veel kerken blijken uiteindelijk van 'iedereen' te zijn, een symbool midden in de stad. Meest nog een teken van het christelijk geloof, dat door zo'n gebouw zichtbaar blijft.”
Anique de Kruijf denkt dat de enorme mediaaandacht en betrokkenheid van miljoenen verklaart wordt door dat iedereen de Notre Dame kent. “Bijna iedereen is er wel eens geweest. Ieder individu heeft zijn eigen herinnering bij deze plek. Als je niets hebt met de kerk of met kunst, dan heb je toch ineens iets met de kerk en met kunst als je op deze plaats bent. Dat is verwondering over de schoonheid van het gebouw en het vakmanschap ervan.”

Hoe nu verder?
Dat de Notre-Dame zal worden herbouwd is voor iedereen duidelijk. De Franse president Macron verzekerde dat al toen de bluswerkzaamheden nog volop gaande waren. Inmiddels hebben alleen al vier grote gevers gezamenlijk 600 miljoen euro toegezegd voor het herstel van de kerk.
Anique de Kruijf: “Wat de schade aan het interieur is, is nog moeilijk te zeggen op dit moment. Het lijkt mee te vallen, vooral omdat er beneden geen brand geweest is en er alleen smeulend materiaal naar beneden gevallen is. Echter, de water- en rookschade zal behoorlijk zijn. Hoe groot is momenteel lastig in te schatten. Mijn verwachting is dat het grootste gedeelte van het interieur en van het roerend erfgoed weer in (nagenoeg) oude staat zal kunnen terugkeren. De aandacht voor de Notre Dame zal door dit noodlottig voorval alleen toenemen. Zelfs met de “nieuwbouw” zal de kerk in de toekomst dus geen gebrek aan bezoekers hebben.”
Jan Roest verwacht ook dat de kerk in oude luister zal worden hersteld. “Verloren gegane kunstschatten zijn niet te vervangen. Maar herstel van de kathedraal zelf is goed mogelijk. Er zit veel kennis in Frankrijk, hoewel het ook daar moeite zal kosten om goede vaklieden te vinden.” Roest adviseert om van de herbouw een bouwplaats voor leerlingen te maken. “Dat is een geweldige kans om het vakmanschap in stand te houden.”
Bisschop De Korte raadt mensen aan de tijd te nemen voor verdriet en rouw dat is opgeroepen door de brand. “In het christelijk geloof gaat het om de gekruisigde en opgestane Christus. Juist in deze week concentreert de christelijke gemeenschap zich op dat centrale geloofsgegeven. Ik hoop dan ook dat mensen hun band met Christus versterken en vernieuwen.  Vanuit diep geloof in Hem is de Notre-Dame gebouwd en zal ook worden herbouwd.”
Alphons van der Voorn: In dit soort situaties, als dan toch het onvermijdelijke gebeurt, dan zijn we direct ter plaatse met een team van specialisten. Want een schade als deze heeft een dusdanig specifiek karakter, dat deskundige begeleiding noodzakelijk is om de kerk weer in ere te herstellen.

Voor herbouw is heel veel geld nodig. Valt een dergelijk object -of het nu in Nederland of Frankrijk staat- te verzekeren?
Alphons van der Voorn: “Deze kerk is van de Franse Staat en is niet verzekerd. De belastingbetaler is dus eigenlijk betaler. Verzekerbaar zou een gebouw als de Notre-Dame in ieder geval wel zijn”, denkt hij. “Bij het bepalen van de herbouwwaarde kijken onze taxateurs naar wat het kost om op dezelfde plek, met dezelfde materialen en een kerk met dezelfde functie te herbouwen.” De klant bepaalt vervolgens welk percentage van die herbouwwaarde – dat kan ook 100% zijn – hij wil verzekeren.

Toelichting van de redactie:
Kerkmagazine besteedt ruim aandacht aan de brand in de Notre-Dame van Parijs op 15 april jl. Normaal gesproken komen slechts sporadisch kerken in het buitenland aan de orde in het magazine. Een ‘gewone brand’ in een buitenlandse kerk haalt Kerkmagazine nooit als nieuwsbericht. De redactie is echter van mening dat het hier een iconisch kerkgebouw betreft, geliefd en bekend bij vele tientallen miljoenen mensen, ook buiten Frankrijk. Een eeuwenoud symbool van christendom in Europa en een architectonisch hoogtepunt van middeleeuwse bouwkunst.