Pandemie brengt kerken in stroomversnelling

Kerkelijk Waardebeheer adviseerde bij het afstoten van de Wilhelminakerk in Soest.

Tekst: José Sluiter | Beeld: Kerkelijk Waardebeheer

“Verspil nooit een goede crisis”, aldus economen en psychologen. Juist in deze tijd is het voor kerken van belang om in gesprek te gaan over de toekomst van de kerk.

“De pandemie bracht ook kerken in een stroomversnelling. Mijn advies is: gebruik deze stroomversnelling, zowel de negatieve als de positieve, waar je als kerk in terecht bent gekomen.” Aan het woord is Petra Stassen, directeur van Kerkelijk Waardebeheer, adviseurs in herbestemming van kerkelijk vastgoed. Het interview vindt vanwege de coronamaatregelen plaats via beeldbellen.

Wat merkt u in uw werk van de pandemie, die ook voor kerken gevolgen heeft?
“Omdat Kerkelijk Waardebeheer al zeer gedigitaliseerd werkte hebben we wat dat betreft niet veel hoeven schakelen. We zien wel dat onze klanten het zwaar hebben en dat veel overlegsituaties in de vertraging zijn gekomen. Bijvoorbeeld doordat stadhuizen dicht gingen.
Wat het op de langere termijn betekent valt nu moeilijk te zeggen. In het algemeen is het zo dat als er minder geld te besteden is vastgoedprojecten daaronder lijden. Voor kerkgebouwen geldt dat zeker ook, want die vragen heel specifieke aandacht en middelen.”

In welke zin hebben kerken het nu zwaar?
“Het samenkomen van mensen is essentieel voor geloofsgemeenschappen. Het is natuurlijk niet zo dat men als persoon nu niet meer kan geloven. Het is wel zo dat de verbondenheid die men ervaart door samen te komen ontzettend gemist wordt.
De pandemie brengt ontwikkelingen die er al waren in een stroomversnelling. Ten positieve en ten negatieve. Gedurende langere tijd is de normale gang van zaken volledig verstoord geraakt. Dat is voor iedereen een ingewikkeld feit, waartoe men zich moet verhouden. Er is ook een positieve ontwikkeling doordat kerken digitale vormen hebben omarmd.”

Gaan kerken daar na de pandemie mee door? Wat betekent dat voor de kerkgebouwen?
“Veel kerken, niet alle, hebben zich ontwikkeld op digitaal vlak. Kerken die hier al mee bezig waren, konden dit gemakkelijk uitbouwen. Positief is dat zo ook mensen worden bereikt die men anders niet bereikt, dat is missionair. Men krijgt een breder publiek en de drempel om mee te doen is laag. Dat zijn positieve vruchten. Als kerken ook na de pandemie op meer verschillende manieren hun boodschap kunnen uitdragen is dat zeker positief. Wat dit voor kerkgebouwen betekent, hangt af van de wijze waarop men daar vorm aan geeft. Een kerkgebouw enkel voor zondagse vieringen gebruiken is anders dan de kerk waar geloof op diverse manieren wordt uitgedragen. Beide komen voor, beide passen in de christelijke traditie.”

Hoe ondersteunt Kerkelijk Waardebeheer kerken hierbij?
“Door het gesprek in lokale geloofsgemeenschappen te bevorderen en kerken te begeleiden in de processen die nodig zijn om tot besluitvorming te komen. Uit een onderzoek dat de PKN liet doen, blijkt dat veel lokale kerken bang zijn om het gesprek over de toekomst aan te gaan. Met name omdat zulke gesprekken uit de hand kunnen lopen. Onenigheid, dat past niet bij een christelijke levenshouding.
Bij Kerkelijk Waardebeheer denken we dat die gesprekken wel gevoerd moeten worden en dat dat niet per definitie tot ruzie hoeft te leiden. Belangrijke succesfactor is dat feiten objectief op tafel komen en individuele beleving bespreekbaar is. Externe begeleiding is verstandig, omdat het neutraliseert. Mijn ervaring is dat de meeste mensen anders gaan denken als ze op een rustige en betrouwbare manier de situatie onder ogen kunnen gaan zien, en gehoord worden.”

Kerkleden zien vast in dat er iets moet gebeuren?
“In het algemeen wel. Het antwoord op de vraag wat dat ‘iets’ is, ligt een stuk moeilijker. Het is verbazingwekkend hoe weinig gelovigen weten over hun eigen kerkorganisatie. Van wie het kerkgebouw is, hoeveel het per jaar kost om het in stand te houden, wat de pastor doet, ga zo maar door. Veel was vanzelfsprekend en dat is het echt niet meer.”

Wat kunnen kerken die ervaren dat ze ‘iets’ moeten gaan doen, dan het beste ondernemen?
“Nou, ondernemen, dat is alvast een belangrijk begin, in de zin van: aan de slag gaan met iets nieuws. Ondernemen klinkt voor sommigen niet goed. Maar: het koesteren van mooie ideeën alleen is niet voldoende, ze moeten ook betaalbaar zijn. Het christendom heeft bewezen dat traditie van binnenuit vernieuwd kan worden. Jezelf steeds opnieuw uitvinden is een waarde die niet onderschat moet worden. Er zijn geen pasklare antwoorden, die moeten lokaal gevonden worden.”

Betaalbaarheid en te kort aan geld zijn juist de zorgen waar kerkbestuurders nu mee worstelen.
“Geld is een middel waarmee men doelen kan bereiken. Ik denk zelf dat het voor kerken vooral ingewikkeld is om tot gezamenlijk gedragen doelen te komen. Doelen waar men in de gemeenschap van harte achter kan staan. Het verleden blijft trekken, veranderen is niet eenvoudig. Geld, feiten en cijfers zijn lekker concreet en zeker belangrijk. Je daar erg op focussen belemmert een bredere blik.
In de werkkamer van Albert Einstein zou op de muur geschreven hebben gestaan: ‘Not everything that counts can be counted, and not everything that can be counted counts’ (Niet alles dat telt kan geteld worden, en niet alles dat geteld kan worden telt, red.). Ik vind dat zeer van toepassing op het werk van kerken. Dat werk telt, ook als het niet altijd in cijfers is te vangen.”

 

Onlangs stapte Kerkelijk Waardebeheer uit de Silasgroep. Waarom, en vindt u dat niet jammer?
“Kerkelijk Waardebeheer is niet uit de Silasgroep gestapt. De samenwerking met KKA, KKG en KKG Adviseurs in de Silasgroep is in gezamenlijk overleg beëindigd. Zij wilden graag de naam, de website en het logo behouden, daar heeft Kerkelijk Waardebeheer mee ingestemd.

Na anderhalf jaar samenwerken is vastgesteld dat er onvoldoende groeipotentieel was en daarmee dus ook te weinig meerwaarde voor onze klanten. Eén aanspreekpunt voor kerken bleek een brug te ver. Ja, dat is op zich wel jammer.”

Onder de naam ‘Kerk tussen gisteren en morgen’ ontwikkelde Kerkelijk Waardebeheer een nieuw aanbod om kerken te helpen om zorgvuldig tot toekomstgericht beleid te komen. Wensen, beleving, cultuur en identiteit van geloofsgemeenschappen worden samen met de lokale geloofsgemeenschap(pen) naast feitelijke mogelijkheden (beschikbare middelen, gebouwen, organisatie e.d.) gelegd. Vervolgens wordt een advies gemaakt waarin aandacht voor prioriteiten, doelstellingen en processen om deze te bereiken. Meer weten? www.kerkelijkwaardebeheer.nl